سنگ پشت

* این جایزه توسط آلفرد نوبل بنیان گذاشته شد و بنیانگذار نوبل خود مدیریت آن را بر دوش گرفت. این جایزه بنا به وصیت آلفرد نوبل به کسی تعلق می گیرد که برجسته ترین آثار ایده آلیستی (آرمان گرایانه) را در جهان خلق می کند. منظور از آثار هم به معنی درنظر گرفتن کل آثار نویسنده است و نه یک اثر. اما برخی آثار انفرادی هم بی تاثیر نیستند. به هرشکل تصمیم گیری این انتخاب برعهده آکادمی سوئد است که اوایل اکتبر هرسال نفر برتر را انتخاب می کند. اولین جایزه نوبل ادبی در سال 1901 اعطا شد.

* بنابر گزارش آکادمی سوئد انتخاب کسانی که شایستگی نامزدی جایزه نوبل را دارند توسط اعضای 19 نفره آکادمی و انجمن های مشابه، اساتید زبان و ادبیات، برندگان سابق جایزه و روسای سازمان های نویسندگان که نماینده تولیدات ادبی کشور خود به شمار می آیند، صورت می گیرد.

* پیشنهاداتی که این افراد ارائه می دهند باید تا تاریخ 31 ژانویه به کمیته نوبل ارسال شود. این پیشنهادات نباید با دلایل و توجیهات حمایت کننده ای همراه باشد. هیچکس هم نمی تواند خود را به عنوان نامزد به کمیته معرفی کند. گفته می شود سالانه 350 پیشنهاد در اختیار کمیته نوبل قرار می گیرد.

* کمیته نوبل پیشنهادات ارائه شده را در فصل بهار بررسی می کند و در ماه آوریل  برای تائید اولیه نامزدها به آکادمی ارایه می دهد. کمیته در این بررسی 20 نفر را انتخاب می کند که سپس آکادمی آن را تا پنج نفر کاهش می دهد. در ماه اکتبر هم نفر برتر معرفی می شود. اما برای اینکه این انتخاب معتبر شود نفر انتخابی باید رای بیش از نصف اعضا را کسبکرده باشد. در نهایت برنده نوبل جایزه را در روز نوبل به تاریخ 10 سپتامبر از دست پادشاه سوئد دریافت می کند.

* اما اعطای نوبل ادبی با حواشی با بحث هایی هم همراه بوده است. یکی از بحث انگیزترین مباحث آن، کاربرد واژه "ایده آلیست" یا "آرمانگرا" در عبارت کلیدی "برجسته ترین آثار ایده آلیستی" است که اعتراض خیلی ها را به دنبال داشته است. در سالهای نخست اعطای جایزه، کمیته این واژه را بطور دقیق تفسیر کرد؛ به گونه ای که بواسطه آن تفسیر جایزه به نویسندگانی چون لئو تولستوی و هنریک ایبسن تعلق نگرفت چون آثار آنها آرمانگرایانه نبودند. اما اخیرا تفسیر این واژه بسط یافته و جایزه به آثاری تعلق می گیرد که محتوای ادبی داشته باشد. با این حال این تفسیر نیز بحث برانگیز شد؛ چون با وجود نویسندگان مطرح، جایزه به نویسندگانی ناشناس چون داریو فو در سال 1997 و الفرید یلینک در سال 2004 تعلق گرفت.

* با توجه به این موارد منتقدین معتقدند که جایزه نوبل عادلانه اعطا نمی شود چون بسیاری از سرشناس ترین نویسندگان مانند آرتور میلر این جایزه را دریافت نکرده اند.

* برخی از مطرح ترین برندگان نوبل از آغاز تاکنون عبارت اند از: رابیندرانات تاگور(هند) رومن رولان (فرانسه) کنوت هامسون (نروژ) آناتول فرانس (فرانسه) ویلیام باتلر ییتس (ایرلند) جورج برنارد شاو (ایرلند) هانری برگسون (فرانسه) توماس مان (آلمان) سینکلر لوئیس (آمریکا) یوجین اونیل (آمریکا) روژه مارتن دوگار (فرانسه) پرل باک (آمریکا) هرمان هسه (سوئیس) آندره ژید (فرانسه) تی‌اس الیوت (آمریکا / بریتانیا) ویلیام فاکنر (آمریکا) برتراند راسل (بریتانیا) ارنست همینگوی (آمریکا) آلبر کامو (فرانسه) بوریس پاسترناک (جایزه را نپذیرفت - روسیه) جان اشتاین بک (آمریکا) ژان پل سارتر (جایزه را نپذیرفت - فرانسه) میخائیل شولوخوف (روسیه) ساموئل بکت (ایرلند) آلکساندر سولژ‌نیتسین (روسیه) پابلو نرودا (شیلی) هاینریش بل (آلمان) هاری مارتینسون (سوئد) سال بلو (کانادا / آمریکا) گابریل گارسیا مارکز (کلمبیا) ویلیام گلدینگ (بریتانیا) کلود سیمون (فرانسه) آکینوانده اولووله سوینکا (نیجریه) جوزف برودسکی (روسیه / آمریکا) نجیب محفوظ (مصر) اکتاویو پاز (مکزیک) نادین گوردیمر (آفریقای جنوبی) تونی موریسون (آمریکا) ویسلاوا شیمبورسکا (لهستان) داریو فو (ایتالیا) ژوزه ساراماگو (پرتغال) گونتر گراس(آلمان) ایمره کرتس(مجارستان) جان مکسول کوئتزه (آفریقای جنوبی) الفرید یلینک (اتریش) هارولد پینتر(بریتانیا) و اورهان پاموک (ترکیه).