سنگ پشت

هرمز علی پور سالک نرگس ها

قاسم آهنین جان

سی سال پیش دیدمش،یافتمش.شاعر بود و یک کتاب داشت و چند دفتر "با کودک و کبوتر"تازه از چاپ در آمده بود. و این "صفر پیدایش" بود و آغاز آغاز تکوین شاعری او را.

مرتب دیدار داشتیم و مدام به گفت و گو بودیم.محور حرف هامان شعر بود و تنها شعر.ت.اس.الیوت، آرتور رمبو،هولدرلین،هوشنگ ایرانی،بیژن الهی،بهرام اردبیلی،....

دوست بودیم و به ارتفاع می اندیشیدیم.در مورد همه چیز و هر چیز،کوتاه می آمدیم به غیر از شعر و دوستی او در ذهن و،در واقعیت برای مان جایی رفیع داشت.

او برادر بود و بردبار و غمخوار.او برکت بود،برکت شعر بود برای ما،برای همه ی ما و هنوز او چنین است.سی سال است که دوست است و شاعر است و یک رنگ است.

رنگ نینداخته و،نباخته.تنها موی بر سر سپید کرده، چون سپیدی جهان چون کفن. چون رویای زودرس که هر شاعر را گریبان می گیرد.

بی تردید و تعارف او حقی قاطع و مسلم بر شعر خوزستان دارد و تأثیری به سزا بر سر شعر ایران.و این کاری است که شاعر باید انجام دهد و او چنین کرد.کارنامه ی چهل سال بی وقفه ی او ربطی به  رکود و رخوت و سکون ندارد.شعرش همیشه پایه ی جریان های جدی و مدرن ادبیات بوده رشک به شعر و موقعیت شاعری او خیلی ها را دچار وسوسه و میل به شاعری کرده،چاپ کردند،شاعر نشدند،عصبی شدند،حسادت کردند و دشمن شدند با شاعرهایی حسادت و بد فهمی دیگر یک سنت است. از "نیما" تا کنون.

او را مدت زمانی است که می شناسم و چهل سال است که شعر می گوید کتاب هایش چاپ شده اند.شعرهایش،فرهنگ شده،مخاطبانش دوستش دارند چون مهربان است.مخاطبانش گاه،حتی به او و شعرش تعصب دارند.امروز او شسصت و پنج سال دارد.توقف در کارش نیست،حامی شاعران جوان است.حمایت حسی و عاطفی می کند در غم و اندوه تمام شاعران را.

گاه به او چنان جفا می کنند و اندوهگین اش می کنند و این جفا بیشتر از سوی مدعیان شعر و نیمه شاعران اتفاق می افتد.

جالب تر این که بیشترین جفاکاران،نسبت به او،کسانی اند که عمری سارق شعرهای او بودند.او به این رفتار مخرب بها نمی دهد.دوستان خودش را دارد.مخاطبان بسیارش را.دورها را به یاد می آوردم .دوران هایی داستان کوتاه نوشت فیلم نامه نوشت.نقاشی می کشید.خوب هم می کشید.ولی همه ی این ها را رها کرد و به حاشیه سپرد.پذیرفت که فقط شاعر باشد.مزه ی ایزدی شاعری را بر خویش بسنده داشت و بس پنداشت.رنج شاعری را بر خویش هموار کرد.

این روزها فقط به یک چیز دل خوش است و سر خوش و قانع و قناعت می کند به شعر شاعری.و در این شعر و شاعری هر گز کوتاه نمی آید اهل مصالحه نیست،درد و  رنج شاعری برای او تبدیل به عشق شده در این عاشقی است که هزینه می کند از روح و جان.

در این جذبات عشق و شعر است که سلوک می کند و سلوک تا می شود "سالک نرگس ها".در این سلوک است که اشیاء منظم می شوند و حس ها لحن می گیرند.و من هنوز با او دوستم. هرمز علی پور را می گویم. این "سالک نرگس ها". 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

فاخته ی هیمالیا*

محسن بوالحسنی

"به سلامتی برادرهایم

چقدر تنها هستم"

 آن روزها نوجوانی بودم عطشان که دعا می کرد و نمی توانست بنویسد. هر چه می نوشت بیشتر ننوشته می ماند. آن روزها اهواز بزرگ و پای من کوچک و شعر تازه به جانم مزه داده بود. اینکه تاریخ با من چه خواهد کرد نمی دانم و اینکه تاریخ در او چه کرده است می دانم. می شناسم. خوب او را می شناسم. کودکی به شدت شبیه نیما و به شدت با سبیل های پر پشت که هر بار دیدمش تاری از آن سفید شده بود. او از همان روز اولی که دیدمش می خندید.نامش را شنیده بودم که اهوازی های شعر زبان به زبان و گوش به گوش به تهنیت و ارجمندی تکرار می کردند. کودک بودم. روزنامه نمی خواندم. قرض نداشتم و شاعر نبودم.بعدها در یک جلسه ی اهوازی دیدمش دوباره. صدایم زد و چه گفت نمی دانم. آنروزها من ترانه می نوشتم و کمابیش و بیشتر از پیش می شناختم او را.

در نوزده سالگی هرمز علیپور را می شناختم به وفور. به کتاب. به شعر. به کلمه. اما نه به وضوح. که شناخت هرمز فقط شاید از دیدنش به وضوح می رسد. "پنجاه و چهار به دفتر شطرنجی" دفتری بود که من را یکسره دگرگون کرد و ایستادم با بی قراری هایم تا زمان و مکان مقدر کنند که کجا و کی ببینمش دوباره. بروجرد درس می خواندم. این کتاب در آن شلوغ بازار شعر دهه هفتاد جای خودش را بیش از کتابهای دیگر شاعران این نسل که من زیاد می خواندم و می کاویدمشان باز کرد. کتاب را دوره گرفته بودم و می بردم و سطر روی زمین می زدم و می گفتم این جان شاعرانه است. جانم حقیقتا آتش می گرفت از این شاعر:" آورده اند که در قدیم قمریانی بود که از بوی یکی، یکی می مرد/ شاعر که از قمری کمتر نیست" خط به خط خطوط این کتاب را خط کشیدم و امان نمی داد که بگذرم. تا دیدار نخست شکل گرفت.

" چقدر بگویم/ کارون به من مربوط نیست/ معلوم نیست برگردم/ برنگردم"

و شاعر از اهواز رفته بود. شاید هم گریخته بود. رفته بود یک جایی در طبقه ی چندم یک آپارتمان در شاهین شهر اصفهان. من و سه تن از دوستانم در سفری ناگهانی به دیدنش رفتیم و هرمز همان طور بود. همان طور کودک مانده بود و من شرم کردم که احساس بزرگ شدن می کردم. هرمز به هیچ وجه در لایه بیرونی شبیه شعرش نبود. بهتر بگویم هرمز نمونه کامل " اندوهی که در ژرفنای شاد خویی اش" بود، بود. هست. نگاه می کردم. این اندوه فزاینده، این بار غمگین نوستالژیا، این مراثی کلمه ها چطور در زبان معاشرت او به خنده و شادخویی تبدیل شده بود. اندوهی که در اعماق هر شوخی و خنده با یک آه کشدار به ظاهر نامربوط رنگ عوض می کرد. این دیدارها تا امروز ادامه دارد. یادم نمی رود که وقتی از او خواستم آرشیو زندگی اش ( شامل هر آنچه دارد) را برایم به امانت بفرستد در جواب گفت پیش تو امن تر است و من لرزیدم و این اولین باری بود که در تمام زندگی آدم منظم و متعهدی شدم.

نامه های من با او سرنوشت غریبی دارند. تماس های من با مردی که هرگز نخواست در رنگ و لعاب تهران غوطه بخورد. مردی که شاعرانه زندگی کرد و شاعرانه زندگی می کند. کودک مردی که حتا ذره ای به قدر آنچه باید دیده می شد دیده نشد. جز آنکه هر بار کسی می مرد که به سویی و به سمتی از او مربوط می شد دوستان پیش قدم می شدند برای گرفتن مطلب و هرمز کتابتش فقط در شعر است و او وقتی دست به کلمه می زند یکسر بازار کلمه ها پر رونق است. این جملات ستایش حتا اگر باشد ستایش مردی ست که بی شک در ذهن من شاعرتر از زمانه است.مردی که از تبار نادری ست.

امروز هرمز علیپور در خوزستان است و بیر اه نیست که بگویم شعر خوزستان وام دار شخصیت و هویت شعر هرمز علی پور است و شعر ایران با تمام حافظه ی بدی که دارد هرمز علی پور را خوب می شناسد. آنقدر که گاه حتا تلاش کرد که نام او را آهسته آهسته از یاد برده شود. چه دست خط ها و چه حرفهایی از جنس و نگاه نادرست که در نامه هایی که به هرمز نوشته می شد هست که پیش من است و چه نام هایی که چه هزینه ها کردند تا هرمز را به سمت و سوی جریان شعر خودشان پیش ببرند. هرمز به همه می خندید و می خندد به مهر و در گوشی به من می گوید: فکر می کنند من نمی فهمم!

شعر هرمز بازتاب زندگی شخصی خود اوست. آنچنان که در "قطعه مزار سی و چهار" در مجموعه ی پنجاه و چهار به دفتر شطرنجی آورده است و یک روز خط به خط این شعر را برای من بازخوانی کرد و گفت کجای این شعر چه می گوید و کجای این شعر کجای زندگی من است؛ و مگر زندگی شاعر بیرون از زندگی ماست. شعرهای هرمز گاهی هیچ نقد و داوری را برنمی تابند. مثل تلنگری که به شیشه ای می خورد آدم را چنان میخکوب می کنند که دوست دارد با همان ها خلوت کند. هرمز تجدید چاپ نمی شود. شاید به این دلیل عمده که هرمز شهرستانی ست. هرمز بلد نیست که کتابهای خود را چاپ به چاپ بخرد و در انبار خانه اش بگذارد. شاید چون انباری ندارد و شاید چون.... سئوال می کنم: چرا شاعری که هیچ کدام از مجموعه هایش در بازار نیست نباید دوره ی کتاب هایش در یک جلد تجدید چاپ شوند؟ چرا ناشران بزرگ ما دست به احیای هر گونه فسیلی می زنند ولی از این جان زنده یادی نمی کنند؟ دفترهای معتبری هم چون کودک و کبوتر، نرگس فردا، الواح شفاهی، سپیدی جهان، و... که بارها و بارها موجب تقدیر و تحشیه نویسی های فراوان بوده و شده چرا امروز نباید در دسترس کسانی قرار بگیرد که به این اوراق دسترسی ندارند؟ آیا مسئله ی ترسناکی در این میان دیده می شود؟

به هر روی، این یادداشت همانطور که گفته شد یک یادداشت شخصی ست و بی شک وقتی می خواهم درباره کلیتی به نام هرمز علیپور بنویسم آنقدر تصاویر و آنقدر کلمه در ذهنم می آید که مجال را برای نوشتن تنگ می کنند. شیفتگی من به هرمز علیپور بخشی به شعرش باز می گردد و البته بخش دیگر این شیفتگی به جان شیفته این آدم و طور زندگی اش. شاعرانه زندگی کردن تاوان سخت و سنگینی دارد که تنها یک معلم می تواند آنرا پرداخت کند. یک پدر. یک همسر. یک مرد.

گاهی که دلتنگ می شوم سر می برم و نامه هایش را می خوانم. آرام می خندم از بذله گویی های عمیق هرمز. به " هر کس به نوعی بدبخته"  گفتن هایش. من از او بسیار آموخته ام حتا اگر یک سطر یا یک قرار شعری من با او نزدیک و یگانه نباشد. آنچه هرمز به من آموخت پیش از آنکه شعر باشد شاعر بود. به من آموخت شاعر این گونه است و من سالها به عنوان امین او و خانواده اش رفتم و آمدم و دریغم می آید که نامی نبرم از سارا. که اگر بگویم " آیدا"ی شعر خوزستان شاید نام دیگری را هم شریک کرده باشم. پس سلام به "سارا"ی هرمز و سلام به هرمز ، نازنین، نگارین و سینا...همانطور که آتشی برای او می نوشت. و می نویسم: هرمز زنده است رفقا! حال خوب و بدش را بپرسید...اگر نه در خانه ی هنرمندان در خانه اش نشسته و ورق ها را و آلبوم ها را ورق می زند و می نویسد و هرمز سیری ناپذیر از نوشتن است و هنوز بزرگ می نویسددست هایش را جور یک معلم بزرگ می بوسم.

*- نام مجموعه شعری از هرمز علیپور

شعرهای آورده شده در این مطلب همگی از هرمز علیپور است