سنگ پشت

تحصيلات ابتدايي را در رشت و دوران متوسطه را در مشهد و تهران به پايان رساند. شهريورماه ۱۳۱۱ خورشيدي همراه دانشجويان اعزامي به كشور  فرانسه راهي اروپا شد و تا سال 1317 خورشيدي در آنجا به تحصيل پرداخت. در اين مدت توانست « از دانشكده مهندسي دريايي برست و دانشكدۀ مهندسي ساختمان دريايي پاريس گواهينامه بگيرد.» (1) در هيمن دوره علاوه بر تحصيل به مطالعه آثار ادبي نيز علاقه نشان مي دهد. پس از بازگشت به ايران وارد نيروی دريائی جنوب ( آبادان و بندر عباس) شد و تيرماه 1320 به نيروي دريايي شمال ( بندر پهلوي ) انتقال يافت. نام "به آذين" را هنگامي كه افسر نيروي دريايي بود و آشكارا نمي‌توانست در ارتش قلم بزند، براي خود برگزيد.در مورد اين انتخاب گويا نظرش به واژه "بهدين" بوده است که زرتشتي ها اين صفت را به دين خود داده اند. چهارم شهريور 1320 خورشيدي هنگام حمله هوايي متفقين به ايران به سختی مجروح  و « دست چپش از ناحيه سرشانه قطع گرديد. اين رويداد در زندگاني به آذين اثري فراموش نشدني باقي گذاشت ،‌چنانكه در برخي از بخش هاي « از آن سوي ديوار » و « شهر خدا » نشان مي دهد ، بحراني عصبي در او بوجو آورد ».(1) به آذين در تمام سال هاي تحصيل و پس از آن به ادبيات علاقه نشان مي داد و حركت هايي نيز براي ترجمه آثار خارجي به زبان فارسي انجام داده بود. تا سال 1323 در نيروي دريايي در شهر تهران خدمت مي كند ، و پس از آن به عنوان دبير وارد آموزش و پرورش مي شود. در همين سال ها نيز وارد حزب توده شد و تا آخر عمر نيز به اين حزب وفادار ماند.اين وفاداري تاثير زيادي بر زندگي اش گذاشت و بارها نيز او را راهي زندان كرد.  در همين سال نخستين مجموعه داستان خود را با عنوان « پراكنده» شامل شش داستان كوتاه، درتهران به چاپ رساند. توجه به مسايل جنسي ( اروتيسم )از ويژگيهاي اين داستان ها محسوب مي شود. سال 1327 نيز داستان « به سوي مردم » را منتشر كرد كه اين بار به مسايل اجتماعي توجه مي كند .سال 1331 نخستين رمان خود را با عنوان«دختر رعيت» منتشر مي كند و با اين كار« به پيشرفت واقع گرايي اجتماعي داستان نويسي پارسي معاصر ياري مي رساند»(1).« در رمان دختر رعيت  ،‌نهضت جنگل را مضمون كار خود قرار داد . اين رمان ازنخستين تلاش ها براي آفريدن رمان تاريخي واقع گرا در ادبيات معاصر ايران به شمار مي آيد. در نقش پرنده به نوشتن قطعه هاي كوتاه عاطفي و تمثيلي روي آورد.... . در مجموعه هاي مهر مار (1344) و شهرخدا ( 1349) افسانه هاي كهن را با مضمون هاي جديد باز آفريني كرد» (2).از سال 1334 با ترجمه « بابا گوريو» اثر بالزاك وارد كار ترجمه شد و تا پايان كار ادبي خود آثار متعددي از زبان هاي فرانسه و انگليسي به زبان فارسي ترجمه كرد. ترجمه هاي او به حدي مورد توجه قرار گرفت كه عده اي ترجمه هاي او را به داستان هايش ترجيح مي دهند.ترجمه هاي او  عبارتند از : با گوريو ،‌زنبق دره، چرم ساغري، دختر عموبت ، آثار : بالزاك/ اتللو ، هملت ، آثار:شكسپير/ نامۀ سان ميكله ، نوشته : آكسل مونته/ ژان كريستف، جان شيفته ، آثار :رومن رولان/ دن آرام ،‌زمين نوآباد ، آثار :شولوخوف/ استثناء و قاعده ، نوشته : برتولت برشت.سال 1347 از همراه جلال آل احمد در تشكيل كانون نويسندگان ايران بود كه مدتي نيز به عنوان رئيس جلسات را اداره مي كرد. علاوه بر ترجمه و نويسندگي مدتي را نيز وارد كار مطبوعات شد و ضمن فعاليت در مجله «صدف»، سردبير نشرياتي مانند « پيام نوين» و « كتاب هفته » را نيز به عهده داشت.سال 1351 رمان «از آن سوي ديوار» ،خاطراتي عاشقانه به شكل نامه نگاري و سال 1352«مهمان آقايان» خاطرات دوران زنداني بودنش به چاپ رساند. «از هر دری...» نيز اثري ناتمام از به آذين است، كه گويا قرار بود هفت جلدي شود،تاكنون دوجلد آن منتشر و مابقي آن نيز مجوز انتشار نيافته است.به آذين را بايد نويسنده ، مترجم و مطبوعاتي دانست كه تلاش خود را در دو زمينه سياسي و ادبي صرف كرد. علاقه او به حزب توده را بايد يكي از دلايل جدايي او از كانون نويسندگان در سال هاي پس از انقلاب ايران دانست.شايد بتوان گفت به آذين نويسنده اي با تبي سرخ بود. تبي كه تا آخر عمر  با او همراه بود.محمود اعتمادزاده ،معروف به "م.ا. به‌آذين" در سال هاي آ‌خر عمر دچار بيماري قلب و ريه شد ، به طوري كه يك سال پاياني عمر  توانايي نوشتن را نيز نداشت. وي ساعت ‪۱۱/۴۵ دقيقه روز چهارشنبه 10 خردادماه 1385 خورشيدي بر اثر ايست قلبي در بيمارستان آراد تهران درگذشت و در كرج به خاك سپرده شد.

1- نقد آثار م.ا.به آذين ، نوشته : عبدالعلي دستغيب، انتشارات چاپار، 1357 .

2- فرهنگ داستان نويسي ، حسن مير عابديني، انتشارات تهران دبير، 1369.

مطلب مورد نظر برداشت شده از سایت آتی بان است .