سنگ پشت

آينه تمام نماي زمانه
نويسنده: پرويز حسيني

 روزنامه اعتماد، شماره 3116 به تاريخ 4/9/93، صفحه 9 (ادبيات)

«سراسر ديروز باران بود/ نه قطره يي مال من شد/ نه قطره اي مال تو/ سراسر ديروز، خانه نشستيم/ چترهايي ديديم/ كه سهم مان را به خانه مي بردند/ سراسر ديروز باران بود!» (شعر «حسرت»– صفحه ١١). بعد از «چوپان كلمات» (چاپ اول-٨٨)، دومين مجموعه شعر «مزدك پنجه اي»، دربرگيرنده چهل و دو شعر در دو دفتر «سراسر ديروز باران بود» و «بادبادك هاي روزنامه اي» است.
    شاعري با عاطفه و تخيلي قوي در ايجاد تصويرهايي كه به واژگان، جاني تازه مي دهد و مگر نه اينكه شاعر خالق است و كلمات مخلوقش؟ او مدام در تلاش است شعري بيافريند كه به قلب شنوندگانش تلنگر بزند و آشكار است اگر شعر دلي را تكان ندهد، حواريون خود را از دست خواهد داد و اينجا ديگر خيلي نيازي نيست آن را با پارادايم هاي از پيش تعيين شده، متراژ كنيم. به اعتقاد نگارنده، شعرخوب، شعري است كه در خلوت بي خويشي تو، بتواند همچون پري دست تو را به نرمي بگيرد، با خودش ببرد به «تهي ميان دو تنهايي»، تو را بچرخاند و از متن خودش به تولدي وصف ناشدني ببخشد، بي آنكه حضورش را دريابي، آنقدر طبيعي و نرمال، كه هيچ گونه جبر و تحميلي را حس نكني، بعد به آخرش كه رسيدي، مايل به آغاز آن باشي، چندين و چند بار: «ساختيم باله ها/ دم باله ها/ روزنامه هايي كه زردشده بودند از ترس ما/ حلقه كرديم تو حلقه شان/ زنجير/ - زنجير؟/ زنجره/ زنجيره؟/ زن/ -پنجره؟/ يك آسمان آبي/ بادبادك ها تاوان آرزوهاي ما شدند/ در لبخندي به سوي... » (از شعر «بادبادك هاي روزنامه يي» ص٨٢).
    تصويري كه شاعر از عشق و زن و زنجير و پنجره، به دست مي دهد، در تحليلي فرماليستي، ماهيتي كاركردي دارد به گونه يي كه حذف هر واژه موجب زايل شدن خود شعر مي شود.
    از سوي ديگر، به همين دليل مي توان به وحدت انداموار شعر[organic form]معتقد بود و به لحاظ تكنيكي، شعر كامل شعري است كه نتواني واژه يي از آن را حذف يا كلمه يي به آن اضافه كني. و نيز، از جايي شروع بشود كه بايد بشود و در جايي به انتهاي خويش برسد كه پاياني ديگر برايش متصور نباشي و به لحاظ روحي و عاطفي، حتما بايد شعر تو را با خودش يا خودت درگير بكند، شعر اگر چالشي نباشد، «شبه شعري» بيش نيست. وقتي پنجه يي مي گويد: «تنهايي غرور مردي تنهاست/ درد مي كشد/ نمي گويد دوستت دارم.» (بند آخر شعر «غرور» ص٢٧)
    به راستي ما را با خودمان درگير مي كند و حتي وقتي از وطنش مي گويد، پيش از آنكه شعار باشد، احساسات ميهن دوستي را به چالش مي گيرد:
    «به وقت جنگ ناموسم
     به وقت صلح
     معشوقه يي كه دست از سرم نمي كشد.» (شعر «ايران» ص٤٨)
     يا بند آخر شعر «معشوقه باد»: «فراموشي گزيده ام
     يادي شده ام به وقت مستي باد
     طعم پيراهنت را با خود به دوش مي كشد
     چون شهيد گمنامي كه فراموش نمي شود از سرزمين پرگهر
    معشوقي كه از ياد نمي رود به وقت اهتزاز پرچم برفراز باد.» (ص٣٦)
    مزدك پنجه اي متعلق به نسل پس از انقلاب و جنگ است اما با استفاده از تخيل وسيعي كه دارد و يادآوري دوران كودكي اش كه در جنگ گذشته، شعر «اروند رود» را مي سرايد كه گويي اهل جنوب و در متن رويدادها بوده است: «بگذار بگويم/ از آژيري كه موسيقي كودكي مان شد/ شيشه هاي مهر و موم چسب هاي كاغذي» (ص٩٧).
    پنجه اي به نسلي تعلق دارد كه در آرامش پس از توفان، توفان را شناخته و مي كوشد در عين صداقت و بي طرفي، آينه تمام نماي زمانه خويش باشد. هرچند به نظر مي آيد شاعر، دربند مضمون و محتوا باشد، اما از فرم و نرم زبان دور نشده و تلاش كرده به سبك مخصوص خودش دست پيدا كند. مجموعه « بادبادك هاي روزنامه اي» شاعري را به ما معرفي مي كند كه خوش آتيه است و در عين جواني، مهر و امضاي ويژه خودش را دارد. مزدك پنجه اي ما را وا مي دارد به او و نسل همراهش سلام بكنيم و در تالار شعر معاصر براي آنها به شدت كف بزنيم!